Önsöz
Sayın okuyucularımız, 1973 yılından 1991 yılına kadar Priştine'de “Tan” gazetesinin yayını olarak Türk dilinde toplum, tarih, edebiyat, dil konularını içeren “Çevren” dergisi yayınlandı. 91 sayısına dek çıkan bu dergi Balkan, hatta tüm Türk dünyası Türkoloji araştırmaları ile ilgili özgün yazılarıyla dünya Türkologları arasında adını tanıttı. “Çevren”, Türkiye başta olmak üzere, Japonya, Çin, o zamanki Sovyetler Birliği, Avrupa devletleri ve Amerika gibi daha birçok devlet kütüphanelerinde oldukça aranan bir Türkoloji dergisi oldu. Fakat, 1993 yılında devletin maddi desteği kesilince bu derginin yayımlanması durduruldu ve 2000 yılına kadar çıkmaz oldu.
2001 yılında, Prizren'de kısa adı BAL-TAM olan Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi, kuruldu. Diğer etkinlikleri yanı sıra bu Merkez, bir Türkoloji bilim dergisi yayınlama girişiminde bulunduğu sırada, 30 yıllık bir geleneği olan fakat on yıldır basılamayan “Çevren” dergisini, eski biçim ve hacmiyle, altı ayda bir yayımlamayı uygun bulduk. Böylece 2001 yılında Prizren'de düzenlenen I. Uluslararası Balkan Türkolojisi Sempozyumu hazırlanırken, Merkezimizin diğer yayın etkinlikleri yanı sıra, Kosova'da Türk Tabur Görev Kuvvet Komutanlığı'nın maddi ve manevi desteğiyle çok kısa bir süre içerisinde bu derginin 93-94. sayısını yayımladık. “Çevren” dergisini, hangi nedenle ve ne amaçla yeniden yaynlamaya başladığımızı okuyucularımıza bu derginin “Önsöz”ünde kısaca açıkladık ve I. Uluslararası Balkan Türkolojisi Sempozyumu'nda hemen hemen tüm katılımcılara dağıttık. O “Çevren” sayısının Önsözünü, olduğu gibi şuraya eklemenin yararlı olacağı kanısındayız:
Toplum, Bilim, Edebiyat ve Kültür dergisi “Çevren”,eski Yugoslavya'da şöyle dursun, tüm Balkan yarımadasında bile Türk dilinde yayınlanan bilimsel niteliği taşıyan tek dergi idi. Bu derginin birinci sayısı Kasım 1973 yılında basıldı. Ondan sonra her üç ayda çıkan bu dergi eski Yugoslavya'da ve Yugoslavya dışında Türklük Bilgisiyle ilgili tüm özgün yazıları kapsardı. Bu nedenle kısa bir süre içinde, tüm dünyada Türklük Bilgisiyle alınan tüm bilim adamları arasında büyük bir otorite kazandı. Böylece 1973 - 1991 yılları arasında yüzlerce mektup Çevren adresine gelmiş, özgün yapıtlar gönderilmiş ve başta Türkiye olmak üzere Eski Sovyetler Birliği, Fransa, Almanya, Macaristan, Bulgaristan, Çin, Japonya, İtalya, İngiltere gibi dünya kütüphanelerinden siparişler verilmiştir. Fakat ne yazık ki kimi aydınlarımızın dikkatsizlikleri yüzünden, bu dergi 1991 yılında 91. sayısından sonra çıkmaz oldu. Bu derginin çıkmaması her şeyden önce, eski Yugoslavya, hatta tüm Balkan ülkelerindeki Türk halkı için kültür alanında büyük bir kayıp oldu. 1991 yılından bu yana, yıllarca bu derginin yayınlanması hakkında girişimlerde bulunduysak da, Kosova olayları ve eski Yugoslavya'nın siyasi karışıklığı yüzünden, bir türlü bu dergiyi yeniden yayınlama fırsatını bulamadık. Mart 2000 yılında Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi kurulduktan sonra, bu büyük kültür gereksinmimizi gidermek amacıyla elimizden geldiği kadar uğraştık, fakat nedense bir türlü basın masraflarını karşılayacak bir kaynak bulamadık.”
Çevren'in bu 92. sayısının çıkmasına destek veren Türkiye Tabur Görev Kuvvet Komutanlığı'na bu vesile ile teşekkür etmeyi borç biliyoruz.
Çalışmalarımızın devamında, kendi kişisel olanaklarımızla, bu sayının ardından hazırladığımız 95-96. sayısını da Mart 2002 tarihinde çıkardık. Bu arada Türkiye Cumhuriyeti'nin 80. kuruluş yıldönümüne adanmış olan 97-98 ve ondan sonra 99. sayılarının hazırlıklarını yaptık. Bu sayılardan sonra “Çevren”in daha geniş çaplı 100. sayısının hazırlanması ve bu sayının IV. Uluslararası Balkan Türkolojisi Sempozyumu'nda görkemli kutlanması ve tanıtılması öngörülmüştü. Bu hazırlıklar sürerken Priştine'den adresimize 01. III. 2004 tarihli internet postasıyla adresimize “Çevren Dergisinin Yayınlanması İçin Hazırlıklar Yapılıyor” başlıklı bir bildiri geldi. Bir devlet organı olan ve 1999 yılından bu yana çıkmayan “Tan” Gazetesi Yayın Örgütü adına Şerafettin Ömer imzasıyla gönderilen bu yazıda, şahsımıza bir tehdit yapıldı. Bu durumu okuyucularımıza daha net bir şekilde sergilemek amacıyla söz konusu yazıyı olduğu gibi vermeyi uygun buluyoruz:
“ 1969 yılından itibaren Kosova'da Türk halkının biricik profesyonel enstitüsü olan ve 30 yıl aralıksız çalışmalarını sürdüren "TAN" Gazete Yayın Örgütü çerçevesinde 1973 yılından itibaren "ÇEVREN" Dergisi de yayın hayatına başlamıştı. Kosova'da Türk dili üzere yayınlanan ve en uzun ömürlü bir dergi olan "Çevren" Dergisi, toplum, bilim, yazın ve sanat alanında dönemin önemli olay ve gelişmelerini yönlendirip, damgasını vuran bir kültür dergisi rolünü başarıyla yerine getirmiştir.
Kosova'da cereyan eden son savaştan bu yana yapılan tüm başvurulara rağmen, en azında şimdiye kadarki dönemde, "TAN" gazetesi ve onun çerçevesindeki dergilerle diğer yayın erkinlikleri sürdürülememiştir.
"TAN" gazetesinin tekrar günyüzünü görmesi arapsaçına dönüşürken, "Çevren" Dergisinin tekrar yayınlanması yönünde bazı olumlu gelişmeler gözlenmektedir. Bu, toplum, bilim, yazın ve sanat dergisinin kaldığı yerden tekrar yayarı hayatını sürdürmesi için redaksion olarak bazı somut adımlar atmış bulunmaktayız. Şöyle ki "Çevren” Dergisinin Redaksiyon ve Yazı Kuruluna yeni üyeler seçilmiştir. Yeni oluşumdaki redaksiyon şu kişilerden oluşmaktadır: 1) İbrahim Arslan; 2) Reşit Hanadan; 3) Prof.Dr. İrfan Morina; 4) Şerafettin Ömer; 5) Ethem Baymak ve 6) Liriye Gaş. "TAN" Gazete Yayın Şirketi çerçevesinde yayın hazırlıkları yapılan 93 No'lu "Çevren" Dergisinin Sorumlu yazarı görevine Prof. Dr. İrfan Morina atanmıştır.
Bu arada bir sayısı 2001, diğer bir sayısı ise 2002 yılında BAL-TAM yayınlarıymış gibi yayınlanan "Çevren" özel sayılarının günyüzü görmelerine anlam veremediğimizi ve bu sayıların "TAN" Gazete Yayın Şirketi çerçevesinde çıkan "Çevren" dergisi sayıları olmadığını kamuoyuna önemle duyururuz. BAL-TAM tarafından tek taraflı atılan bu adım her nekadar "Çevren" Dergisine toplumumuzda verilen önemi de bir bakıma kanıtlasa dahi, böyle bir davranış, yayıncılık, hukuk ve temel ahlak değerleri ile bağdaşmaz. Bu yüzden de BAL-TAM yetkililerinin bu 'korsan' yayıncılık işine son vermelerini, aksi talidirde, mahkemeye başvurup haklarımızı savunacağımızı bildiririz.
Sayın BAL-TAM yetkililerinin elbette ki yayıncılıkla uğraşmalarına bir diyeceğimiz olmaz. İstedikleri türde bilimsel dergi, broşür, kitap v.b. yayınlamaları onların en doğal hakkıdır. Ancak "Çevren" adını kullanarak, hele hele "TAN" GYŞ çerçevesinde çıkan 92 sayısını da 'sahiplenerek', değil Kosova'da, dünyanın hiç bir ülkesinde bunu devam edemezler k amuoyuna önemle duyurulur.”
Bunu görünce, “Çevren” dergisini yaşatmak için 2001 – 2004 yılları arasında mücadele ederken meydanda olmayanlara, kendileri de yukarıdaki yazıda belirttikleri gibi, 1999'dan günümüze dek resmi kayıtlarda olmayan “Tan” Gazetesi Redaksiyonu'nun bu davranışına üzüldüğümüz hâlde, biz “Çevren” dergisinin, “Tan” Redaksiyonu tarafından yeniden Priştine'de çıkmasına sevindik. Bu durumda altı yıldır basılmayan “Tan” gazetesi de yayınlanacaktır. Bizce kimin tarafından yayımlanacağı asla önemli değil, bu yayınların devam edilmesi önemlidir. Bu yayınlar Kosova ve Balkan Türklerinin ve hatta tüm Türk dünyasının hazinesi olduğu gibi hazırlama da hakkıdır. Yeni seçilen “Çevren” Yazı Kurulu üyelerini tebrik eder, işbirliği dileklerimizle çalışmalarında nice nice kolaylıklar ve başarılar dileriz.
Biz ise, Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi olarak 2000 yılında planladığımız gibi altı ayda bir olmak üzere BAL-TAM TÜRKLÜK BİLGİSİ adıyla yeni bir dergi yayımlamaya karar verdik. Bu dergi yeni özgün bir konsepsiyonla genel Türklük bilgisi sorunlarını irdeleyecek bir dergi olarak düşünülmüştür. Dünya Türklük bilgisi araştırmalarına katkıda bulunmak dileğiyle.
